Các trường Công Giáo tại Úc đang đối diện với cuộc khủng hoảng về bản sắc khi quá trình thế tục hóa, tỷ lệ tham dự Thánh lễ sụt giảm và số lượng lớn học sinh không theo đạo Công Giáo đang làm suy yếu sứ mệnh cốt lõi là truyền tải đức tin của họ.
Tom Hyland, trong mục Global Catholic của I.Media, ngày 21 tháng 9 năm 2026, cho hay: Năm 2001, Hội đồng Giám mục Úc đã ban hành một lá thư mục vụ nhân dịp kỷ niệm 200 năm nền giáo dục Công Giáo, trong đó các ngài tuyên bố: “Các trường Công Giáo là viên ngọc quý của Giáo Hội Công Giáo tại Úc, hiếm có nơi nào khác trên thế giới sánh bằng.”
Lá thư kể lại câu chuyện ấn tượng về một hệ thống trường học phát triển mạnh mẽ, nơi đã giáo dục hàng triệu thanh thiếu niên Úc sau khi vượt qua những khởi đầu đầy áp bức tại một thuộc địa khổ sai của Anh — nơi người Công Giáo từng bị cấm tiếp cận linh mục, nhà thờ và trường học của Giáo hội.
Ngày nay, 1,750 trường Công Giáo trên khắp cả nước đang tiếp nhận hơn 830,000 học sinh và sử dụng 155,000 nhân viên. Các trường này đào tạo 20% tổng số học sinh, xếp sau các trường công lập (chiếm 63%) và xếp trên các trường tư thục độc lập (17%).
Các trường Công Giáo hiện diện từ những thị trấn nhỏ, hẻo lánh ở vùng sâu vùng xa (Outback) cho đến các khu ngoại ô rộng lớn của các thành phố. Cựu học sinh của các trường này bao gồm bốn trong số tám vị thủ tướng đã nắm quyền trong ba thập niên qua — trong đó có đương kim Thủ tướng Anthony Albanese.
Sự phát triển mạnh mẽ của họ một phần nhờ vào nỗ lực vận động khéo léo của các giám mục vào thập niên 1960; họ đã giành được nguồn tài trợ từ chính phủ cho các trường vốn trước đó chỉ dựa vào học phí do phụ huynh chi trả. Khoản tài trợ này sau đó đã được mở rộng sang các trường tư thục độc lập — một lĩnh vực đa dạng bao gồm các trường thuộc hệ phái Kitô giáo, Hồi giáo, Do Thái giáo, các trường phi tôn giáo và các loại hình trường học khác.
Mặc dù đây là một câu chuyện thành công, nhưng vai trò của các trường Công Giáo đang bị thách thức, khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu bản sắc riêng biệt và mục đích cốt lõi của chúng có đang bị đe dọa hay không.
Vị thế thống trị của họ trong lĩnh vực giáo dục phi công lập cũng đang bị đe dọa, khi tốc độ tăng trưởng hiện nay đã bị khối trường tư thục độc lập vượt qua. Nhóm vận động cho các trường tư thục độc lập dự báo rằng số lượng học sinh theo học tại các trường này sẽ vượt qua hệ thống giáo dục Công Giáo vào năm 2027.
Sự thay đổi về thành phần học sinh tại các trường Công Giáo
Tuy nhiên, thư mục vụ của các giám mục đã nêu bật một thách thức cơ bản hơn, liên quan đến vai trò của các trường Công Giáo trong “sứ mệnh của Giáo hội về việc truyền đạt đức tin cho thế hệ kế cận”.
Điều nghịch lý là thách thức này lại bắt nguồn một phần từ chính sự phát triển của các trường học.
Các trường này luôn mở cửa đón nhận cả những học sinh không theo đạo Công Giáo, mặc dù vẫn ưu tiên học sinh Công Giáo. Tuy nhiên, phần lớn sự gia tăng số lượng học sinh trong những thập niên gần đây lại đến từ các gia đình “không theo đạo Công Giáo” – theo cách gọi của các giám mục. Đồng thời, các ngài cũng lưu ý rằng ngay cả những học sinh được coi là người Công Giáo (trên danh nghĩa) thì “thường ít có sự gắn kết với Giáo hội bên ngoài phạm vi nhà trường”.
Các số liệu thống kê phần nào phản ánh thực trạng này. Một báo cáo năm 2023 của Trung tâm Quốc gia về Nghiên cứu Mục vụ thuộc Giáo hội cho thấy số lượng học sinh không theo đạo Công Giáo đã tăng mạnh kể từ khi các giám mục ban hành thư mục vụ.
Báo cáo ghi nhận 36% học sinh tại các trường tiểu học Công Giáo không theo đạo Công Giáo, và con số này lên tới 41% ở các trường trung học.
Nhiều em trong số này xuất thân từ các gia đình nhập cư, với nền tảng tín ngưỡng và phi tín ngưỡng đa dạng.
Theo các nghiên cứu được Văn phòng Giáo dục Công Giáo thuộc Giáo phận Townsville trích dẫn, các em bị thu hút bởi trường Công Giáo vì nhiều lý do. Những lý do này bao gồm: các giá trị được nhà trường giảng dạy; sự quan tâm chăm sóc mục vụ; cam kết phát triển toàn diện cho học sinh; nỗ lực đạt thành tích học tập xuất sắc; và tầm nhìn đầy hy vọng về tương lai.
Song song với việc ngày càng có nhiều học sinh không theo đạo Công Giáo nhập học, một nửa số phụ huynh Công Giáo lại cho con em mình theo học tại các trường công lập và trường tư thục độc lập. Các trường công lập – vốn miễn học phí và mở cửa cho tất cả mọi người – thu hút các gia đình có thu nhập thấp hơn; trong khi đó, các trường tư thục độc lập lại thu hút một lượng lớn các gia đình có thu nhập cao, những người không ngại chi trả học phí.
Trước đó, vào năm 2001, các giám mục đã kết thúc thư mục vụ của mình bằng lời kêu gọi tất cả những ai tham gia vào công tác giáo dục Công Giáo hãy “tận tâm đảm bảo rằng các trường tiểu học và trung học của chúng ta… thực sự mang đậm bản sắc và đời sống Công Giáo”.
Các ngài cho rằng điều này đòi hỏi các trường học phải duy trì được một “tỷ lệ thiết yếu” (dù không định nghĩa cụ thể con số này là bao nhiêu) học sinh và nhân viên là người Công Giáo. Sáu năm sau khi các giám mục toàn quốc đưa ra lời kêu gọi, các giám mục tại New South Wales (NSW) và Lãnh thổ Thủ đô Úc (ACT) – dưới sự dẫn dắt của cố Hồng Y George Pell – đã tiếp nối bằng một thư mục vụ khác mang tên Các Trường Công Giáo tại Ngã rẽ Đường (Catholic Schools at a Crossroads). Văn bản này đề xuất các biện pháp nhằm đảm bảo các trường học duy trì được “quy mô cốt yếu” (critical mass) này.
Theo các giám mục, điều này sẽ giúp các trường duy trì được “bản sắc và đời sống Công Giáo”, nơi học sinh đạt được trình độ cao về “kiến thức và thực hành tôn giáo Công Giáo”.
Mặc dù bác bỏ ý kiến cho rằng hệ thống trường học nên thu hẹp quy mô để chỉ tập trung giáo dục những người Công Giáo thực sự dấn thân, nhưng giải pháp mà họ đề xuất lại đặt trọng tâm lớn vào chính nhóm đối tượng này.
Các giám mục đã kêu gọi hành động để đảm bảo:
• Các nhà lãnh đạo nhà trường cần phải thể hiện sự cam kết mạnh mẽ giữ gìn bản sắc Công Giáo;
• Chú trọng hơn vào việc giáo dục tôn giáo, do các giáo viên có chuyên môn giảng dạy;
• Học sinh thường xuyên tham dự Thánh lễ và các buổi cầu nguyện;
• Trưng bày trang trọng thánh giá và các hình ảnh tôn giáo khác trong trường học; và
• Tăng cường sự gắn kết giữa nhà trường và giới giáo sĩ.
Đây là một kế hoạch quay về các giá trị cốt lõi mang đậm màu sắc hoài niệm, gợi lại một thời kỳ đã qua khi các trường Công Giáo thể hiện rõ những đặc điểm mà các giám mục mong muốn khôi phục. (Cũng trong năm đó, Đức Hồng Y Pell đã đề xuất yêu cầu tất cả hiệu trưởng và người phụ trách giáo dục tôn giáo tại các trường Công Giáo phải công khai cam kết “lời thề trung thành”, tuân thủ giáo huấn của Giáo hội về vấn đề đồng tính luyến ái, kiểm soát sinh sản và việc phong chức thánh cho phụ nữ.)
Những hạn chế trong cách tiếp cận của các giám mục
Lời kêu gọi hành động của các giám mục vấp phải những mâu thuẫn thực tế.
Sự thay đổi về thành phần học sinh đã diễn ra mạnh mẽ vào năm 2007 khi họ đưa ra tuyên bố, và xu hướng này càng tăng tốc trong những năm sau đó.
Số lượng học sinh không theo đạo Công Giáo tạo nên một nhóm đông đảo và có tầm ảnh hưởng đáng kể. Chính số lượng này đảm bảo nguồn tài trợ từ chính phủ—được phân bổ theo đầu học sinh—vẫn duy trì ở mức cao như hiện nay: 11.1 tỷ đô la Úc (7.9 tỷ đô la Mỹ) trong năm nay, chiếm 75% tổng thu nhập. Điều này giúp giữ mức học phí thấp và duy trì sự tồn tại của các trường học. Số lượng học sinh cũng gia tăng sức nặng cho các hoạt động vận động công khai của khối trường Công Giáo.
Thứ hai, lời kêu gọi của các giám mục về việc cần thêm giáo viên giáo dục tôn giáo có trình độ chuyên môn đã gặp trở ngại do tình trạng thiếu hụt giáo viên trên toàn quốc ở tất cả các bộ môn.
Cuối cùng, kế hoạch của các ngài dựa trên giả định rằng có đủ số lượng người Công Giáo tâm huyết để duy trì sĩ số học sinh và số lượng trường học hiện tại. Tuy nhiên, các số liệu thống kê lại cho thấy điều ngược lại.
Số liệu điều tra dân số năm 2021 cho thấy tỷ lệ người Úc tự nhận là người Công Giáo đã giảm từ 22.6% dân số vào năm 2016 xuống còn 20% sau đó 5 năm — một xu hướng nhiều khả năng sẽ được xác nhận khi dữ liệu từ cuộc điều tra dân số mới nhất, được tổ chức trong năm nay, được công bố.
Đồng thời, tồn tại một khoảng cách lớn giữa những người Úc tự nhận là người Công Giáo và những người thực sự tham dự Thánh lễ. Đa số họ không tham dự. Một cuộc khảo sát năm 2021 của Trung tâm Nghiên cứu Mục vụ Quốc gia cho thấy chỉ có 8.2% người Công Giáo đi lễ nhà thờ. Điều này khó có thể coi là nền tảng vững chắc cho lực lượng đông đảo mà các giám mục đang tìm kiếm. Dường như cũng không có dấu hiệu nào cho thấy sự hiện diện của một lực lượng giáo viên dạy giáo lý đủ đông đảo và có mức độ cam kết cần thiết.
Một tài liệu do Ủy ban Giáo dục Công Giáo Quốc gia công bố năm 2017 — một thập niên sau khi các giám mục tại NSW và ACT đưa ra tuyên bố của các ngài — đã dẫn chứng một cuộc khảo sát cho thấy chỉ 25% nhân viên tại các trường Công Giáo có tham gia các hoạt động của Giáo hội bên ngoài phạm vi nhà trường. Một số người thậm chí còn hiểu biết rất hạn chế về các tín điều và giá trị Công Giáo.
Những bằng chứng gần đây hơn xuất hiện trong một bài viết được công bố vào năm ngoái với tiêu đề đầy báo động: "Một phút tới nửa đêm: Tương lai của nền giáo dục Công Giáo". Trong đó, các học giả tại Đại học Công Giáo Úc đã trích dẫn các cuộc khảo sát cho thấy không chỉ đa số học sinh tại các trường Công Giáo Úc có thái độ "không tin" vào tôn giáo và thiếu sự gắn kết với đức tin Công Giáo, mà phần lớn giáo viên của họ cũng đồng tình với quan điểm này.
"Chúng ta không nên trách cứ họ về điều này," các học giả viết. "Họ cũng sống cùng chúng ta trong Kỷ nguyên Thế tục. Tuy nhiên, đây là một vấn đề nan giải và phức tạp."
Bài viết của Robyn Horner, Teresa Brown và Christopher Reed đã gián tiếp đặt dấu hỏi về các giải pháp mà các giám mục đã đề xuất kể từ năm 2001.
Họ cho rằng các nghiên cứu chỉ ra rằng những nỗ lực lộ liễu nhằm khôi phục đức tin tôn giáo cho học sinh có thể mang lại tác dụng ngược, khiến các em càng trở nên thế tục hóa hơn và nảy sinh tâm lý bất mãn khi bị "ép buộc phải chấp nhận" đức tin.
Bài viết bác bỏ những giải pháp mang tính hoài cổ, vốn dựa trên "một ảo tưởng phản ánh một thế giới đã lùi xa vào dĩ vãng — nếu thế giới đó thực sự từng tồn tại."
Đồng thời, họ cảnh báo rằng nếu các hệ thống và trường học Công Giáo không giải quyết những vấn đề này, "chúng ta sẽ sớm nhận ra mình đã đánh mất hoàn toàn cơ hội tiếp tục công cuộc giáo dục đức tin."