Người Công Giáo Việt Nam từ lâu đã truyền lại đức tin trong phạm vi gia đình. Giờ đây, các giám mục mong muốn các gia đình chia sẻ đức tin đó ra bên ngoài phạm vi gia đình mình.

Theo hãng tin UCA News, Hội đồng Giám mục Việt Nam đã tổ chức hội nghị thường niên từ ngày 21 đến 24 tháng 9, trong bối cảnh Giáo hội tại địa phương đang đối diện với những cuộc tranh luận ngày càng công khai về thẩm quyền, kỷ luật và sự hiệp nhất.

Chưa đầy hai tuần trước hội nghị, Giáo phận Vinh thông báo đình chỉ mục vụ đối với linh mục Antôn Đặng Hữu Nam – một sự kiện thu hút sự chú ý đáng kể trong cộng đồng Công Giáo Việt Nam.

Cùng lúc đó, những vấn đề âm thầm hơn có thể lại mang ý nghĩa quan trọng hơn về lâu dài: người trẻ Công Giáo rời bỏ các làng đạo truyền thống để đến học tập và làm việc tại các thành phố; sự thờ ơ tôn giáo ngày càng gia tăng; những áp lực đối với đời sống gia đình; và câu hỏi lâu nay về hiệu quả của công cuộc loan báo Tin Mừng trong một quốc gia mà người Công Giáo vẫn chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong dân số.

Tuy nhiên, sau bốn ngày họp, các giám mục đã đưa ra một thông cáo ngắn gọn đến bất ngờ.

Thông cáo công bố hai quyết định chính. Các giám mục đã thành lập một ủy ban để chuẩn bị cho kỷ niệm 500 năm Tin Mừng đến Việt Nam (1533–2033). Đồng thời, các Người cũng ban hành một thư mục vụ với chủ đề: "Mỗi gia đình Công Giáo là một cộng đoàn truyền giáo".

Đối với những người Công Giáo đang mong đợi câu trả lời công khai cho một số vấn đề hiện tại của Giáo hội, thông cáo này có lẽ chưa thỏa đáng, vì dường như nó đã tránh đề cập đến những vấn đề gây tranh cãi gay gắt nhất.

Song, quyết định thứ hai có thể lại quan trọng hơn về lâu dài: nó kêu gọi các gia đình Công Giáo không chỉ giữ gìn đức tin mà còn phải chia sẻ đức tin đó.

Một Giáo hội được xây dựng để bảo tồn đức tin

Qua nhiều thế hệ, các gia đình Công Giáo Việt Nam đã duy trì đức tin một cách vô cùng hiệu quả.

Điều này xuất phát từ những lý do lịch sử sâu xa. Người Công Giáo từng phải chịu đựng sự bách hại trong thế kỷ 19, tiếp đó là chiến tranh, sự chia cắt đất nước và nhiều thập niên mà các hoạt động của Giáo hội bị hạn chế.

Sau khi Việt Nam bị chia cắt vào năm 1954, một số lượng lớn người Công Giáo, linh mục và tu sĩ từ miền Bắc đã di cư vào miền Nam. Tại nhiều cộng đồng ở miền Bắc, gia đình trở thành một trong những nơi chính yếu giúp duy trì đời sống Công Giáo. Các bậc cha mẹ dạy con cái đọc kinh, học giáo lý và thực hành các nghi thức tôn giáo ngay tại nhà.

Sau khi đất nước thống nhất vào năm 1975, Giáo hội tại miền Nam cũng mất đi phần lớn sự hiện diện trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và dịch vụ xã hội. Đời sống Công Giáo khi đó chủ yếu tập trung vào các giáo xứ, các bí tích và việc thực hành tôn giáo trong gia đình.

Mô hình đó đã phát huy hiệu quả. Ngày nay, Việt Nam có hơn 7,400 linh mục và hơn 80,000 giáo lý viên. Tại nhiều vùng Công Giáo lâu đời, đức tin vẫn được truyền lại mạnh mẽ từ cha mẹ sang con cái.

Tuy nhiên, việc duy trì đức tin và việc đưa những người mới đến với Giáo hội là hai vấn đề khác nhau.

Đối với nhiều người Công Giáo Việt Nam, khái niệm "sứ vụ" từ lâu vẫn thường được gắn liền với các linh mục, tu sĩ và giáo lý viên được đào tạo bài bản. Người Công Giáo bình thường có thể hỗ trợ công cuộc truyền giáo thông qua lời cầu nguyện, đóng góp tài chính và làm gương sáng, nhưng nhiều người chưa thực sự coi việc trực tiếp loan báo Tin Mừng là một phần trong đời sống gia đình thường nhật.

Thư mục vụ mới của các giám mục hướng đến việc thay đổi điều này.

Thư mục vụ kêu gọi các gia đình thực thi sứ vụ của mình không chỉ trong phạm vi gia đình hay giáo xứ, mà còn đối với cả những người không Công Giáo. Các gia đình được khuyến khích xây dựng mối quan hệ, chia sẻ những khó khăn với người khác, và khi có dịp thuận tiện, giới thiệu họ đến với Chúa Giêsu và Tin Mừng.

Con số 190

Các số liệu thống kê gần đây của Giáo hội cho thấy lý do tại sao vấn đề này lại quan trọng.

Theo Niên giám Thống kê của Giáo hội do Vatican công bố, năm 2022, Việt Nam ghi nhận 115,243 trường hợp rửa tội cho trẻ em dưới bảy tuổi, so với 27,132 trường hợp rửa tội cho người từ bảy tuổi trở lên.

Như vậy, hơn 80 phần trăm các ca rửa tội là dành cho trẻ nhỏ.

Điều này không có nghĩa là hơn 80 phần trăm sự phát triển của Giáo hội chỉ đơn thuần đến từ việc sinh con. Tuy nhiên, nó cho thấy tầm quan trọng của việc truyền thụ đức tin trong gia đình vẫn còn rất lớn.

Các số liệu từ Tổng giáo phận Hà Nội thậm chí còn đáng chú ý hơn. Trong năm 2024, 198 giáo xứ thuộc tổng giáo phận đã ghi nhận 1,283 người gia nhập Công Giáo. Trong số đó, có 1,093 người trở thành tín hữu Công Giáo thông qua việc kết hôn.

Chỉ có 190 trường hợp được ghi nhận là những người tự nguyện chọn theo đạo Công Giáo mà không liên quan đến hôn nhân.

Số liệu năm trước đó cũng tương tự: 188 người tự nguyện gia nhập, so với 1,280 người gia nhập thông qua việc kết hôn.

Theo cách phân loại của chính tổng giáo phận, hơn 85% số người gia nhập Công Giáo trong năm 2024 đã trở thành tín hữu trong quá trình chuẩn bị kết hôn với một người Công Giáo.

Với 190 người tự nguyện gia nhập phân bổ tại gần 200 giáo xứ, tính trung bình mỗi giáo xứ có chưa đầy một người.

Số liệu tại Hà Nội không thể đại diện cho toàn bộ 27 giáo phận tại Việt Nam. Tuy nhiên, những con số này đặt ra một câu hỏi quan trọng: có bao nhiêu người Việt Nam – những người không có mối liên hệ gia đình nào với Công Giáo – thực sự tìm đến với Giáo hội? Từ lâu, các gia đình đã góp phần giúp Giáo hội phát triển theo hai cách chính: các bậc cha mẹ Công Giáo nuôi dạy con cái theo đức tin Công Giáo, và một số người phối ngẫu không Công Giáo đã gia nhập Giáo hội khi kết hôn với người Công Giáo.

Hiện nay, các giám mục đang kêu gọi các gia đình mở ra một con đường thứ ba: tiếp cận những người không có mối liên hệ huyết thống hay hôn nhân nào với Công Giáo.

Đây là một sự thay đổi lớn hơn nhiều so với những gì mà khẩu hiệu "mỗi gia đình là một cộng đoàn truyền giáo" gợi mở ban đầu.

Từ khẩu hiệu đến thực tiễn

Đây chính là điểm mà định hướng mới của các giám mục phải đối diện với thử thách cam go nhất.

Việc gọi mỗi gia đình là một cộng đoàn truyền giáo thì dễ, nhưng chuẩn bị cho hàng triệu gia đình thực sự tham gia vào công cuộc loan báo Tin Mừng lại là một thách thức lớn hơn nhiều.

Người Công Giáo cần được đào tạo đầy đủ để có thể giải thích niềm tin của mình bằng ngôn ngữ giản dị. Họ cần biết cách trò chuyện với những người chịu ảnh hưởng bởi Phật giáo, tục thờ cúng tổ tiên, hay các tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Họ cũng cần biết cách chia sẻ đức tin mà không gây áp lực buộc người khác phải cải đạo.

Quan trọng nhất, mỗi người Công Giáo bình thường phải tin rằng việc loan báo Tin Mừng thực sự là trách nhiệm của chính mình.

Điều này không thể đạt được chỉ nhờ một lá thư mục vụ.

Nó đòi hỏi sự tăng cường đào tạo giáo lý cho người trưởng thành, tìm hiểu Kinh Thánh, đối thoại liên tôn, hỗ trợ các gia đình hôn phối khác đạo, cũng như đào tạo thêm nhiều giáo dân biết cách chia sẻ về đức tin một cách tự nhiên.

Điều này cũng có thể đòi hỏi một sự thay đổi trong văn hóa mục vụ.

Nếu từ trước đến nay, việc loan báo Tin Mừng vẫn thường được hiểu chủ yếu là công việc của các linh mục, tu sĩ và những nhà truyền giáo chuyên nghiệp, thì các gia đình Công Giáo không thể trở thành cộng đoàn truyền giáo chỉ vì các giám mục yêu cầu như vậy.

Họ cần những công cụ thiết thực, sự đào tạo bài bản và các cơ hội để đồng hành cùng những người đang tò mò về Kitô giáo.

Họ cũng cần có sự tự tin để hiểu rằng việc chia sẻ về đức tin với bạn bè, đồng nghiệp hay hàng xóm không phải là điều chỉ dành riêng cho các chuyên gia.

Hướng tới năm 2033

Vào năm 2033, người Công Giáo Việt Nam sẽ kỷ niệm 500 năm Kitô giáo hiện diện tại Việt Nam. Họ sẽ có rất nhiều điều để ăn mừng.

Giáo hội đã vượt qua các cuộc bách hại, chiến tranh, chia cắt và hàng thập niên bị hạn chế. Các gia đình Công Giáo đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đức tin đó.

Tuy nhiên, những kỹ năng cần thiết để tồn tại không phải lúc nào cũng giống với những kỹ năng cần thiết để loan báo Tin Mừng. Đến năm 2033, một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của sự đổi mới trong công cuộc truyền giáo có lẽ rất đơn giản: sẽ có bao nhiêu người Việt Nam trở thành người Công Giáo — không phải vì họ sinh ra trong một gia đình Công Giáo hay vì chuẩn bị kết hôn với một người Công Giáo, mà bởi vì một tín hữu bình thường đã hiểu đức tin đủ sâu sắc, sống đức tin đủ tốt đẹp, và cảm thấy đủ tự tin để chia sẻ đức tin ấy với người khác?

Sau gần 500 năm, Giáo Hội Công Giáo tại Việt Nam đã chứng tỏ rằng mình biết cách gìn giữ đức tin.

Thử thách tiếp theo chính là liệu Giáo hội có thể học cách lan tỏa đức tin đó hay không.