Tòa Thánh Và Khủng Hoảng Lúa Gạo
Tạp chí Công Giáo The Tablet của Anh, số ngày 19 tháng Năm vừa qua, thuật lại cảnh trớ trêu xẩy ra tại Châu Phi hồi tháng Tư, trong đó Tổng Thống John Kufuor của Ghana đãi tiệc trọng thể các vị khách qúy đang tham dự Hội Nghị Quốc Tế bốn năm họp một lần về Giao Thương Và Phát Triển (Unctad) do Liên Hiệp Quốc tổ chức tại thủ đô nước ông.
Gạo & Lúa Mì Thế Giới
Trước đó, tại các lân bang của ông tức Senegal, Burkina Faso, Côte d’Ivoire và Cameroon cũng như tại Haiti và một số quốc gia Á Châu khác, đã xẩy ra những cuộc bạo động về việc tăng giá lúa gạo. Sau nhiều năm trì trệ và giảm năng xuất, giá ngũ cốc trên thế giới đã gia tăng đáng kể, tính đến tháng Ba vừa qua, giá gạo tăng 74 phần trăm, trong khi lúa mì tăng tới 130 phần trăm.
Thứ Ba vừa qua, Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc, Ban Kimoon, tuyên bố sẽ thành lập một toán đặc nhiệm để xem sét cách trám lỗ hổng lên đến 380 triệu bảng Anh của Chương Trình Thực Phẩm Liên Hiệp Quốc trong năm nay. Ông Ban nói rằng thế giới hiện đang “đương đầu với nạn đói, thiếu dinh dưỡng và bất ổn xã hội trên một qui mô chưa từng thấy”.
Hiện tượng ấy có nhiều nguyên do. Nước đang cạn dần và hạn hán đã xẩy ra tại nhiều nơi, nhiều vụ mùa rất nghèo nàn, và nhu cầu gia tăng về thịt đòi người ta càng ngày càng dùng lúa hạt để chăn nuôi giống vật cho thịt. Trong khi ấy, việc gia tăng sản lượng lúa gạo nhờ dùng những thứ lai giống tốt nhưng những thứ này cần nhiều nước và thuốc trừ sâu nên phúc lợi gia tăng gần như bị phí tổn triệt tiêu hết. Hơn nữa, các loại sinh nhiên liệu (biofuels) hiện đang mỗi ngày một chiếm thêm đất đai dùng cho cầy bừa, nhất là tại Châu Phi. Tính chung lại, kho lẫm lúa gạo so với nhu cầu mỗi ngày một giảm đi.
Thành ra, 44 năm sau cuộc họp đầu tiên của Unctad tại Genève, xem ra chả có chi thay đổi. Cũng giống những năm tháng xa xăm ấy, khi độc lập vẫn còn là điều mới lạ tại Châu Phi, giá các nhu yếu phẩm vẫn đứng hàng đầu nghị trình giao thương đối với đại đa số các quốc gia trên thế giới.
Nói đến nhu yếu phẩm hay thực phẩm cách chung, điều này thực ra ám chỉ gạo hơn hết. Gạo nuôi sống gần nửa tổng số người trên hành tinh này, đặc biệt là Á Châu, lục địa đông dân nhất thế giới. Ở đấy, nó nằm ngay tâm điểm sự sống và tại nhiều nơi, nó được đặt lên hàng tôn kính. Tại Phi-luật-tân Công Giáo, mỗi tháng Năm, ngày hội mùa gặt được dâng kính Thánh Isidore Labrador, quan thầy các nông dân. Tại Bali, nữ thần sự sống và trù phú chính là Dewi Sri, mẹ thánh gạo, trong khi trên các cánh đồng Cao Miên, người nông phu dâng cháo gạo lên thần Yiey Tep, thần hoàng phù trợ.
Mà thật ra không phải chỉ có Á Châu mới biết trân trọng gạo. Nhiều loại gạo, tuy có sản lượng kém hơn, vẫn là thổ sản của nhiều vùng Châu Phi từ trước đến nay. Ở vùng nghèo nàn phía Bắc Ghana, gạo được các nông gia nhỏ trồng tỉa và được phụ nữ ở đấy sàng sẩy cho thị trường địa phương. Và tại các thành thị của Ghana nói chung, cả lúa mì lẫn lúa gạo càng ngày càng được người ta thích tiêu thụ hơn là các loại ngũ cốc khác như bắp, khoai lang và chuối lá vì các loại này khó nấu.
Áp Lực Lừa Bịp
Tương lai đối với họ quả là ảm đạm. Nội trong qúy đầu năm nay, giá gạo trên thế giới đã gia tăng tới 56%. Và việc gia tăng này hiện đang thu hút đầu tư của nhiều người: trong ba năm tính tới tháng Ba vừa rồi, vốn đầu tư vào thị trường lúa gạo gia tăng từ 46 tỷ lên 250 tỷ Mỹ Kim. Cái chiều hướng đầu tư này hiện đang góp phần vào áp lực lớn lao các chính phủ Á Phi đang gánh chịu. Thực vậy, suốt 20 năm qua, họ luôn bị áp lực phải vứt bỏ các rào cản giao thương, từng có đó để bảo vệ các nông dân của họ và ngăn cản việc nhập cảng thực phẩm. Theo các nước viện trợ, các nước đang mở mang nên chú tâm phát triển các hàng hóa để xuất cảng, còn lúa gạo, họ có thể mua trên thị trường quốc tế. Hai bên đều có lợi: chả cần phí tiền vào việc trợ giúp các nông gia thiếu hiệu năng hay vào nguồn thực phẩm cứ giữ mãi trong kho vô ích. Thị trường tự nó hữu hiệu hơn thế. Nếu một quốc gia xuất cảng đủ hàng hóa, nó luôn có khả năng nhập cảng thực phẩm cho nhân dân mình.
Cuộc đời, và cả nền kinh tế thế giới, đâu có đơn giản như vậy. Tất cả nằm trong tay các tên tài phiệt sẵn sàng múa rối với trò tín dụng, đầu tư di động, và đầu cơ. Giá gạo nội địa của Ghana chẳng hạn mắc hơn giá gạo của Mỹ và của Thái Lan. Do đó, Ghana chú tâm vào xuất cảng các khoáng sản và càng ngày càng lệ thuộc việc nhập cảng gạo từ hai nước trên. Có biết đâu rằng, giá gạo ở hai nước ấy (hiện đứng hàng đầu thế giới về xuất cảng gạo) sở dĩ rẻ hơn là do được chính phủ trợ giá (subsidy). Mặt khác, sự bất ổn về mức cung cầu cũng như của đầu cơ tài chánh khiến giá cả kia không có chi ổn định hết. Cả giá các hàng hóa khác cũng thế, một khi đã “hoàn cầu hóa”, thì ca-cao, bông sợi, đồng, và vàng nữa, đều là các hàng hóa xuất cảng của Ghana, cũng bị ảnh hưởng. Nông phẩm chính được Ghana xuất cảng là ca-cao. Nhưng trong các năm từ 1980 tới 2000, xuất cảng ca-cao trên thế giới tăng từ 1.1 triệu lên 2.5 triệu tấn. Nhưng vì cung nhiều hơn cầu, nên giá trị của nó giảm từ 2.8 tỷ xuống còn 2.5 tỷ mỹ kim.
Chỉ những nước nào giữ vững chính sách tự lực về lương thực mới thoát khỏi cơn khủng hoảng lương thực hiện nay. Đó là Ấn Độ và Trung Hoa. Cả hai nước đều gặp khủng hoảng về lương thực trong hai thập niên 1950 và 1960. Có lúc họ cũng đã đặt ưu tiên trong các sản phẩm khác không phải là lương thực. Nhưng trong các năm gần đây, họ cương quyết giữ vững chính sách tự cung tự cấp trong các thực phẩm căn bản. Ở nhiều nơi khác, tình trạng đang hết sức khẩn trương. Unctad được thành lập năm 1964 để giải quyết các tai hại do sự bất ổn trong thị trường xuất cảng hàng hóa đem lại cho các nước nghèo. Trong hai mươi năm, nó đã cố gắng nhiều trong phạm vi ấy, nhưng rồi việc can thiệp vào thị trường bị nhiều người chống đối và Unctad phải loay hoay với nhiều trách vụ khác. Cuộc họp hồi tháng Tư vừa qua tiếc thay lại là một cơ hội bỏ lỡ để cơ quan này tìm ra phương cách ổn định giá cả lúa gạo.
Những Phí Tổn Khác
Cơn khủng hoảng lúa gạo trên hiện làm Tòa Thánh quan tâm. Thứ Sáu vừa qua, Đức Tổng Giám Mục Celestino Migliore, quan sat viên thường trực của Tòa Thánh cạnh Liên Hiệp Quốc, đã lên tiếng trước phiên họp thứ 16 của Hội Đồng Kinh Tế và Xã Hội thuộc tổ chức trên. Theo ngài, cuộc khủng hoảng thực phẩm hoàn cầu không nên được đo lường bằng thiệt hại thị trường mà thôi, mà còn bằng cả các thiệt hại tâm trí và thiêng liêng đối với những ai không đủ khả năng chu cấp cho mình và cho gia đình mình.
Ngài kêu gọi phải đầu tư vào các chương trình canh nông dài hạn ở cả bình diện địa phương lẫn quốc tế, vừa quan tâm tới giá cả nông phẩm, vừa phải chú ý tới vấn đề phân phối và sản xuất lương thực trên thế giới, nhất là tại Châu Phi. Phải tiếp tục hỗ trợ các chương trình nhằm giúp nông dân sản xuất lương thực ở cấp địa phương và phải cố gắng hơn nữa để làm dịu các khía cạnh tiêu cực của các thực tại môi trường và tài chánh đang thay đổi.
Ngài đề nghị các chính sách canh nông phải lấy lý trí và thực tại làm đường đi ngõ hầu đạt được mức thăng bằng giữa nhu cầu sản xuất thực phẩm với nhu cầu làm người quản lý tốt đối với trái đất. Cần phải thận trọng trong việc giải quyết các nhu cầu căn bản của người ta và tránh việc thu gọn cuộc đối thoại vào các cực đoan tư lợi cũng như ý thức hệ kinh tế và môi trường.
Đức tổng giám mục cũng cho rằng dù cuộc khủng hoảng lương thực hiện nay trực tiếp đe dọa việc phát triển, xã hội vẫn phải tiếp tục giải quyết các thách đố hết sức dai dẳng như thay đổi khí hậu, các chính sách trợ giá nông phẩm đầy tai hại, giao thương công bằng, xuống cấp môi trường và cải cách ruộng đất. Ngài nói thêm: “Với sự liên đới quốc tế sâu sắc và quan tâm nhiều hơn với những người dễ bị tổn thương nhất trong xã hội ta, ta có thể giải quyết được các thách đố tức khắc trong khi vẫn làm việc để đảm bảo rằng tiến bộ hôm nay sẽ trở thành đá tảng cho một ngày mai công bình và an toàn hơn”.
Tạp chí Công Giáo The Tablet của Anh, số ngày 19 tháng Năm vừa qua, thuật lại cảnh trớ trêu xẩy ra tại Châu Phi hồi tháng Tư, trong đó Tổng Thống John Kufuor của Ghana đãi tiệc trọng thể các vị khách qúy đang tham dự Hội Nghị Quốc Tế bốn năm họp một lần về Giao Thương Và Phát Triển (Unctad) do Liên Hiệp Quốc tổ chức tại thủ đô nước ông.
Gạo & Lúa Mì Thế Giới
Trước đó, tại các lân bang của ông tức Senegal, Burkina Faso, Côte d’Ivoire và Cameroon cũng như tại Haiti và một số quốc gia Á Châu khác, đã xẩy ra những cuộc bạo động về việc tăng giá lúa gạo. Sau nhiều năm trì trệ và giảm năng xuất, giá ngũ cốc trên thế giới đã gia tăng đáng kể, tính đến tháng Ba vừa qua, giá gạo tăng 74 phần trăm, trong khi lúa mì tăng tới 130 phần trăm.
Thứ Ba vừa qua, Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc, Ban Kimoon, tuyên bố sẽ thành lập một toán đặc nhiệm để xem sét cách trám lỗ hổng lên đến 380 triệu bảng Anh của Chương Trình Thực Phẩm Liên Hiệp Quốc trong năm nay. Ông Ban nói rằng thế giới hiện đang “đương đầu với nạn đói, thiếu dinh dưỡng và bất ổn xã hội trên một qui mô chưa từng thấy”.
Hiện tượng ấy có nhiều nguyên do. Nước đang cạn dần và hạn hán đã xẩy ra tại nhiều nơi, nhiều vụ mùa rất nghèo nàn, và nhu cầu gia tăng về thịt đòi người ta càng ngày càng dùng lúa hạt để chăn nuôi giống vật cho thịt. Trong khi ấy, việc gia tăng sản lượng lúa gạo nhờ dùng những thứ lai giống tốt nhưng những thứ này cần nhiều nước và thuốc trừ sâu nên phúc lợi gia tăng gần như bị phí tổn triệt tiêu hết. Hơn nữa, các loại sinh nhiên liệu (biofuels) hiện đang mỗi ngày một chiếm thêm đất đai dùng cho cầy bừa, nhất là tại Châu Phi. Tính chung lại, kho lẫm lúa gạo so với nhu cầu mỗi ngày một giảm đi.
Thành ra, 44 năm sau cuộc họp đầu tiên của Unctad tại Genève, xem ra chả có chi thay đổi. Cũng giống những năm tháng xa xăm ấy, khi độc lập vẫn còn là điều mới lạ tại Châu Phi, giá các nhu yếu phẩm vẫn đứng hàng đầu nghị trình giao thương đối với đại đa số các quốc gia trên thế giới.
Nói đến nhu yếu phẩm hay thực phẩm cách chung, điều này thực ra ám chỉ gạo hơn hết. Gạo nuôi sống gần nửa tổng số người trên hành tinh này, đặc biệt là Á Châu, lục địa đông dân nhất thế giới. Ở đấy, nó nằm ngay tâm điểm sự sống và tại nhiều nơi, nó được đặt lên hàng tôn kính. Tại Phi-luật-tân Công Giáo, mỗi tháng Năm, ngày hội mùa gặt được dâng kính Thánh Isidore Labrador, quan thầy các nông dân. Tại Bali, nữ thần sự sống và trù phú chính là Dewi Sri, mẹ thánh gạo, trong khi trên các cánh đồng Cao Miên, người nông phu dâng cháo gạo lên thần Yiey Tep, thần hoàng phù trợ.
Mà thật ra không phải chỉ có Á Châu mới biết trân trọng gạo. Nhiều loại gạo, tuy có sản lượng kém hơn, vẫn là thổ sản của nhiều vùng Châu Phi từ trước đến nay. Ở vùng nghèo nàn phía Bắc Ghana, gạo được các nông gia nhỏ trồng tỉa và được phụ nữ ở đấy sàng sẩy cho thị trường địa phương. Và tại các thành thị của Ghana nói chung, cả lúa mì lẫn lúa gạo càng ngày càng được người ta thích tiêu thụ hơn là các loại ngũ cốc khác như bắp, khoai lang và chuối lá vì các loại này khó nấu.
Áp Lực Lừa Bịp
Tương lai đối với họ quả là ảm đạm. Nội trong qúy đầu năm nay, giá gạo trên thế giới đã gia tăng tới 56%. Và việc gia tăng này hiện đang thu hút đầu tư của nhiều người: trong ba năm tính tới tháng Ba vừa rồi, vốn đầu tư vào thị trường lúa gạo gia tăng từ 46 tỷ lên 250 tỷ Mỹ Kim. Cái chiều hướng đầu tư này hiện đang góp phần vào áp lực lớn lao các chính phủ Á Phi đang gánh chịu. Thực vậy, suốt 20 năm qua, họ luôn bị áp lực phải vứt bỏ các rào cản giao thương, từng có đó để bảo vệ các nông dân của họ và ngăn cản việc nhập cảng thực phẩm. Theo các nước viện trợ, các nước đang mở mang nên chú tâm phát triển các hàng hóa để xuất cảng, còn lúa gạo, họ có thể mua trên thị trường quốc tế. Hai bên đều có lợi: chả cần phí tiền vào việc trợ giúp các nông gia thiếu hiệu năng hay vào nguồn thực phẩm cứ giữ mãi trong kho vô ích. Thị trường tự nó hữu hiệu hơn thế. Nếu một quốc gia xuất cảng đủ hàng hóa, nó luôn có khả năng nhập cảng thực phẩm cho nhân dân mình.
Cuộc đời, và cả nền kinh tế thế giới, đâu có đơn giản như vậy. Tất cả nằm trong tay các tên tài phiệt sẵn sàng múa rối với trò tín dụng, đầu tư di động, và đầu cơ. Giá gạo nội địa của Ghana chẳng hạn mắc hơn giá gạo của Mỹ và của Thái Lan. Do đó, Ghana chú tâm vào xuất cảng các khoáng sản và càng ngày càng lệ thuộc việc nhập cảng gạo từ hai nước trên. Có biết đâu rằng, giá gạo ở hai nước ấy (hiện đứng hàng đầu thế giới về xuất cảng gạo) sở dĩ rẻ hơn là do được chính phủ trợ giá (subsidy). Mặt khác, sự bất ổn về mức cung cầu cũng như của đầu cơ tài chánh khiến giá cả kia không có chi ổn định hết. Cả giá các hàng hóa khác cũng thế, một khi đã “hoàn cầu hóa”, thì ca-cao, bông sợi, đồng, và vàng nữa, đều là các hàng hóa xuất cảng của Ghana, cũng bị ảnh hưởng. Nông phẩm chính được Ghana xuất cảng là ca-cao. Nhưng trong các năm từ 1980 tới 2000, xuất cảng ca-cao trên thế giới tăng từ 1.1 triệu lên 2.5 triệu tấn. Nhưng vì cung nhiều hơn cầu, nên giá trị của nó giảm từ 2.8 tỷ xuống còn 2.5 tỷ mỹ kim.
Chỉ những nước nào giữ vững chính sách tự lực về lương thực mới thoát khỏi cơn khủng hoảng lương thực hiện nay. Đó là Ấn Độ và Trung Hoa. Cả hai nước đều gặp khủng hoảng về lương thực trong hai thập niên 1950 và 1960. Có lúc họ cũng đã đặt ưu tiên trong các sản phẩm khác không phải là lương thực. Nhưng trong các năm gần đây, họ cương quyết giữ vững chính sách tự cung tự cấp trong các thực phẩm căn bản. Ở nhiều nơi khác, tình trạng đang hết sức khẩn trương. Unctad được thành lập năm 1964 để giải quyết các tai hại do sự bất ổn trong thị trường xuất cảng hàng hóa đem lại cho các nước nghèo. Trong hai mươi năm, nó đã cố gắng nhiều trong phạm vi ấy, nhưng rồi việc can thiệp vào thị trường bị nhiều người chống đối và Unctad phải loay hoay với nhiều trách vụ khác. Cuộc họp hồi tháng Tư vừa qua tiếc thay lại là một cơ hội bỏ lỡ để cơ quan này tìm ra phương cách ổn định giá cả lúa gạo.
Những Phí Tổn Khác
Cơn khủng hoảng lúa gạo trên hiện làm Tòa Thánh quan tâm. Thứ Sáu vừa qua, Đức Tổng Giám Mục Celestino Migliore, quan sat viên thường trực của Tòa Thánh cạnh Liên Hiệp Quốc, đã lên tiếng trước phiên họp thứ 16 của Hội Đồng Kinh Tế và Xã Hội thuộc tổ chức trên. Theo ngài, cuộc khủng hoảng thực phẩm hoàn cầu không nên được đo lường bằng thiệt hại thị trường mà thôi, mà còn bằng cả các thiệt hại tâm trí và thiêng liêng đối với những ai không đủ khả năng chu cấp cho mình và cho gia đình mình.Ngài kêu gọi phải đầu tư vào các chương trình canh nông dài hạn ở cả bình diện địa phương lẫn quốc tế, vừa quan tâm tới giá cả nông phẩm, vừa phải chú ý tới vấn đề phân phối và sản xuất lương thực trên thế giới, nhất là tại Châu Phi. Phải tiếp tục hỗ trợ các chương trình nhằm giúp nông dân sản xuất lương thực ở cấp địa phương và phải cố gắng hơn nữa để làm dịu các khía cạnh tiêu cực của các thực tại môi trường và tài chánh đang thay đổi.
Ngài đề nghị các chính sách canh nông phải lấy lý trí và thực tại làm đường đi ngõ hầu đạt được mức thăng bằng giữa nhu cầu sản xuất thực phẩm với nhu cầu làm người quản lý tốt đối với trái đất. Cần phải thận trọng trong việc giải quyết các nhu cầu căn bản của người ta và tránh việc thu gọn cuộc đối thoại vào các cực đoan tư lợi cũng như ý thức hệ kinh tế và môi trường.
Đức tổng giám mục cũng cho rằng dù cuộc khủng hoảng lương thực hiện nay trực tiếp đe dọa việc phát triển, xã hội vẫn phải tiếp tục giải quyết các thách đố hết sức dai dẳng như thay đổi khí hậu, các chính sách trợ giá nông phẩm đầy tai hại, giao thương công bằng, xuống cấp môi trường và cải cách ruộng đất. Ngài nói thêm: “Với sự liên đới quốc tế sâu sắc và quan tâm nhiều hơn với những người dễ bị tổn thương nhất trong xã hội ta, ta có thể giải quyết được các thách đố tức khắc trong khi vẫn làm việc để đảm bảo rằng tiến bộ hôm nay sẽ trở thành đá tảng cho một ngày mai công bình và an toàn hơn”.